Houthavens Botanique: van braakliggend terrein naar groene ontmoetingsplek
Midden in de Amsterdamse Houthavens transformeerde een braakliggend bouwterrein tot Houthavens Botanique: een botanisch pocketpark waar natuur, ontmoeting en klimaatadaptatie samenkomen. In opdracht van Heren2 en naar ontwerp van Erwin Stam Tuinstudio realiseerde Ebben Project Support de complete aanleg van het park. Van bodemverbetering en waterhuishouding tot de aanleg van verhardingen en de aanplant van bomen en beplanting: alle onderdelen werden integraal uitgevoerd om een duurzame en toekomstbestendige buitenruimte te creëren.
Een tijdelijke locatie met blijvende waarde
Toen projectontwikkelaar Heren2 besloot het terrein voorlopig niet te bebouwen, ontstond de vraag hoe deze plek tijdelijk een betekenisvolle invulling kon krijgen. Het oorspronkelijke idee was bescheiden: enkele bomen planten om extra groen toe te voegen aan de wijk. Landschapsontwerper Erwin Stam zag echter de kans om veel meer te creëren.
Geïnspireerd door pocketparken die hij eerder bezocht in de Verenigde Staten en Australië ontwierp hij een groene verblijfsruimte waar niet beweging, maar juist rust en ontmoeting centraal staan.
"Ik zag een verfijnde, groene plek voor me waar mensen niet doorheen worden gejaagd. Geen route om te kunnen hardlopen of snel doorheen te fietsen, maar juist een buitenruimte waar je vertraagt en tot rust komt."
Die visie is terug te zien in de inrichting van het park. Klassieke lijnen, glooiende hagen en een rond plein zorgen voor een intieme sfeer. Een grote muurschildering en een houten sculptuur geven de locatie een eigen identiteit, terwijl een verhoogd wandelpad met bomenallée ruimte biedt voor uiteenlopende activiteiten, van buurtbijeenkomsten tot modeshows en culturele evenementen.
Van bouwgrond naar gezonde groeiplaats
Onder de groene uitstraling schuilt een zorgvuldig opgebouwde technische basis. De locatie bestond uit sterk verdichte bouw- en kleigrond, waardoor regenwater nauwelijks kon infiltreren. Vooral tijdens de natte winter van 2024-2025 bleek dat een gezonde bodem de grootste uitdaging vormde.
Om de groeiplaats geschikt te maken voor duurzame beplanting werd een deel van de bestaande grond afgegraven en vervangen. Daarnaast werd de bodem verbeterd om het bodemleven te herstellen en de structuur blijvend te versterken. Wadi's met vochtminnende beplanting, waaronder imposante Gunnera's, vangen tijdelijk regenwater op, terwijl een ondergronds drainagesysteem overtollig water afvoert.
De uitvoering van deze werkzaamheden lag in handen van Ebben Project Support, dat verantwoordelijk was voor de complete aanleg van het park. In nauwe samenwerking met Erwin Stam Tuinstudio en Boomkwekerij Ebben werden ontwerp, bodemverbetering en uitvoering integraal op elkaar afgestemd. Daardoor ontstond een groeiplaats waarin bomen en planten zich duurzaam kunnen ontwikkelen.
Naarmate wortels dieper groeien en het bodemleven zich verder ontwikkelt, verbetert ook de infiltratiecapaciteit van de bodem. Zo ontstaat een systeem dat zichzelf steeds verder versterkt.
Bomen voorbereid op het klimaat van morgen
De boomkeuze werd volledig afgestemd op een veranderend klimaat. Soorten moesten bestand zijn tegen zowel langdurige droogte als extreme neerslag en tegelijkertijd bijdragen aan biodiversiteit en ruimtelijke kwaliteit.
Een opvallende verschijning is de wilgbladige eik (Quercus phellos), die steeds vaker wordt genoemd als een veelbelovende boom voor de toekomst. Dankzij zijn grote aanpassingsvermogen voelt deze soort zich uitstekend thuis in stedelijke omstandigheden. Als symbolisch begin van het park werd een exemplaar van acht meter hoog samen met enkele heesters geplant door kinderen van BSO Houthaven tijdens een boomfeestdag.
Voor de drogere delen van het park werd gekozen voor Pinus pinea. Met zijn karakteristieke parasolvormige kroon brengt deze mediterrane boom niet alleen een opvallend silhouet in het park, maar laat hij ook zien hoe soorten uit warmere klimaatzones steeds relevanter worden binnen toekomstbestendige stedelijke beplantingen.
Diversiteit als uitgangspunt
Naast deze beeldbepalende soorten zijn meerdere klimaatbestendige bomen toegepast die ieder een eigen bijdrage leveren aan de beleving van het park. Parrotia persica zorgt voor een spectaculaire herfstverkleuring, terwijl Gleditsia triacanthos met zijn open kroonstructuur licht en lucht in de beplanting brengt en bovendien een waardevolle nectarbron vormt voor insecten.
Ook Zelkova serrata, Quercus ilex en verschillende iepencultivars kregen een plek vanwege hun bewezen geschiktheid voor stedelijke groeiplaatsen en hun weerbaarheid tegen droogte, hitte en andere klimaatextremen.
Boomkwekerij Ebben was nauw betrokken bij de selectie van de bomen en adviseerde over de inrichting van de groeiplaatsen. Die samenwerking bestaat al jarenlang.
"Ebben is al jarenlang een vaste partner. Juist bij complexe vraagstukken, zoals de bodemproblemen op deze locatie, denken we samen na over de beste oplossing."
Ontworpen landschap met ruimte voor spontane natuur
Hoewel Houthavens Botanique zorgvuldig is ontworpen, krijgt de natuur nadrukkelijk de ruimte om zich verder te ontwikkelen. De bomen vormen de structuur van het park, maar de onderbeplanting is bewust zo samengesteld dat spontane vegetatie een plaats krijgt.
Een wildebloemenmengsel zorgt gedurende het hele seizoen voor kleur en voedsel voor bestuivende insecten. Daarnaast zijn bijzondere rozen, hortensia's en verschillende bol- en knolgewassen aangeplant. Opvallend is de keuze voor ruim 4.000 botanische tulpen. Deze natuurlijke tulpensoorten blijven zich, in tegenstelling tot veel moderne cultivars, jarenlang handhaven en kunnen zich zelfs uitbreiden.
Volgens Erwin Stam is juist die gecontroleerde spontaniteit een belangrijk uitgangspunt.
"De ambitie is niet om elk detail te beheersen, maar om het park zich deels zelfstandig te laten ontwikkelen. Het park mag zijn eigen weg vinden, zonder dat het verwildert."
Waarde voor biodiversiteit
Ook planten die vaak als onkruid worden beschouwd, spelen een belangrijke rol binnen het park. Distels dienen als waardplant voor de distelvlinder en diverse gespecialiseerde insecten. Kleefkruid ondersteunt onder meer de walstro-pijlstaart, terwijl sint-janskruid essentieel is voor de zeldzame sint-janskruiduil. Gele toorts biedt voedsel aan gespecialiseerde bladhaantjes en duizendblad trekt uiteenlopende soorten zweefvliegen, wilde bijen en sluipwespen aan.
Door deze soorten bewust onderdeel te maken van de beplanting ontstaat een ecologisch rijk systeem waarin biodiversiteit niet alleen wordt ingezaaid, maar zich ook vanzelf verder kan ontwikkelen.
Groen als sociale ontmoetingsplek
Sinds de officiële opening door Hare Koninklijke Hoogheid Margarita, prinses de Bourbon de Parme, is Houthavens Botanique uitgegroeid tot een levendige ontmoetingsplek. Het park biedt ruimte aan buurtbijeenkomsten, bedrijfslunches, muziekoptredens en educatieve activiteiten. Zo organiseerde Erwin Stam er een workshop waarin kinderen hun eigen droompark ontwierpen.
Ook de komende jaren blijft het park flexibel inzetbaar voor lezingen, culturele evenementen, modeshows en andere initiatieven uit de buurt.
Houthavens Botanique bewijst dat een tijdelijk ingericht terrein kan uitgroeien tot een plek met blijvende betekenis. Dankzij een sterke samenwerking tussen initiatiefnemers, ontwerp, uitvoering en groenexpertise is een park ontstaan waarin klimaatadaptatie, biodiversiteit en sociale verbinding elkaar versterken. De aanleg door Ebben Project Support vormt daarbij de basis onder een groene ontmoetingsplek die zich de komende jaren verder zal blijven ontwikkelen.
Terug naar projectoverzicht
